การทำสังคมมิติ

เครื่องมือประเมินความสัมพันธ์ในกลุ่มและความสัมพันธ์ทางสังคมของเด็กปฐมวัย

     เครื่องมือประเมินความสัมพันธ์ในกลุ่มและความสัมพันธ์ทางสังคมของเด็กปฐมวัย เป็นเครื่องมือที่ใช้ในการศึกษารูปแบบความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลภายในกลุ่มเด็ก ซึ่งสามารถสะท้อนให้เห็นโครงสร้างทางสังคมและการปฏิสัมพันธ์ในห้องเรียนได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยเครื่องมือที่ได้รับความนิยมและเหมาะสมกับบริบทของการจัดการเรียนรู้ระดับปฐมวัย คือ การทำสังคมมิติ (Sociogram)

     การใช้สังคมมิติช่วยให้ครูสามารถมองเห็นบทบาททางสังคมของเด็กแต่ละคนได้อย่างชัดเจน เช่น เด็กที่ได้รับการยอมรับจากเพื่อน เด็กที่มีบทบาทเป็นศูนย์กลางของกลุ่ม หรือเด็กที่มักแยกตัวและไม่ค่อยมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อน นอกจากนี้ยังช่วยให้ครูเข้าใจความรู้สึก ทัศนคติ และการยอมรับซึ่งกันและกันของเด็กในกลุ่ม รวมถึงสามารถระบุคู่เพื่อนที่มีความสนิทสนมและมักทำกิจกรรมร่วมกันอยู่เป็นประจำ

     ทั้งนี้ การใช้สังคมมิติควรดำเนินการอย่างต่อเนื่องและสม่ำเสมอ เนื่องจากความสัมพันธ์ทางสังคมของเด็กสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามกิจกรรมที่จัดขึ้น ช่วงเวลา และประสบการณ์ทางสังคมที่เด็กได้รับในแต่ละช่วงวัย

เครื่องมือสังคมมิติ

การประเมินด้วยสังคมมิติโดยทั่วไปสามารถดำเนินการได้ 2 วิธีหลัก ได้แก่

1. การทายลักษณะ

2. การสร้างภาพทางสังคม

1. การทายลักษณะ

การทายลักษณะเป็นวิธีการประเมินที่ครูใช้คำถามในลักษณะ “ใครเอ่ย…?” เพื่อเปิดโอกาสให้เด็กสะท้อนความคิดเห็นหรือมุมมองที่มีต่อเพื่อนในกลุ่ม ตัวอย่างเช่น

• ใครเอ่ยที่ชอบหวงของเล่น

• ใครเอ่ยที่มักช่วยเพื่อนเก็บของ

วิธีการนี้ช่วยให้ครูเห็นภาพลักษณ์ทางสังคมของเด็กแต่ละคนจากมุมมองของเพื่อน และสามารถนำข้อมูลที่ได้ไปใช้วางแผนส่งเสริมพฤติกรรมทางสังคมที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละคนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

2. การสร้างภาพทางสังคม

การสร้างภาพทางสังคมเป็นการประเมินโดยการกำหนดสถานการณ์สมมติ และเปิดโอกาสให้เด็กแสดงความคิดเห็นหรือเลือกการมีปฏิสัมพันธ์กับเพื่อน เช่น

• หากเกิดสถานการณ์นี้ เด็กจะเลือกปฏิบัติอย่างไร

• หากสามารถเลือกเพื่อนมานั่งข้าง ๆ ได้ เด็กจะเลือกใคร

วิธีการดังกล่าวช่วยสะท้อนความรู้สึก ความชอบ และระดับความใกล้ชิดระหว่างเด็กในกลุ่มได้อย่างเป็นธรรมชาติ และสอดคล้องกับพัฒนาการตามวัยของเด็กปฐมวัย

การจัดทำแผนผังความสัมพันธ์ (Sociogram)

เมื่อได้ข้อมูลจากการประเมินแล้ว ครูสามารถนำมาจัดทำแผนผังความสัมพันธ์ โดยดำเนินการตามขั้นตอน ดังนี้

• กำหนดสัญลักษณ์แทนตัวเด็ก และจัดวางเด็กที่ได้รับการเลือกจากเพื่อนมากที่สุดไว้บริเวณกึ่งกลางของแผนผัง

• จัดวางเด็กที่ได้รับการเลือกน้อยหรือไม่ได้รับการเลือกไว้บริเวณรอบนอกของแผนผัง

• ใช้ลูกศรแสดงทิศทางของการเลือก เพื่อสื่อถึงความสัมพันธ์ระหว่างเด็กแต่ละคน

• ควรออกแบบแผนผังให้มีความชัดเจน ไม่ซับซ้อน โดยอาจร่างภาพก่อน แล้วปรับแก้ให้สามารถอ่านและทำความเข้าใจได้ง่าย

ตัวอย่างโรงเรียนสังคมมิติของโรงเรียนอนุบาลขุนตาล